Gece Vardiyası Puantajı: Hangi Güne Yazılır, Kaç Saat Çalışılır?

Gündüz çalışan bir işyerinde puantaj basittir: Giriş ve çıkış aynı tarihtedir. Gece vardiyası bu düzeni bozar. Pazartesi 22.00'de girip salı 06.00'da çıkan bir çalışan, takvime göre bakılınca pazartesi 2 saat, salı 6 saat çalışmış görünür. İki gün de eksik çıkar, biri belki "geç kaldı" diye işaretlenir. Oysa ortada tek bir tam vardiya vardır.

Bu yazıda gece vardiyasını puantajda doğru saymak için bilmeniz gereken kuralları ve en sık karışan dört durumu örneklerle anlatıyoruz: hangi güne yazılır, kaç saat çalışılır, izin günü nasıl sayılır, bayram gecesi ne olur?

Önce kanun: "gece" ne demek?

• Gece dönemi: İş Kanunu'nun 69. maddesine göre gece en geç 20.00'de başlar, en erken 06.00'ya kadar sürer ve her hâlde en fazla 11 saattir.
• 7,5 saat sınırı: İşçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez.
• İstisna: Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol arama-sondaj işlerinde, işçinin yazılı onayı alınırsa 7,5 saat aşılabilir. Genel bir sözleşme maddesi yerine bu konuya özel yazılı onay almak daha güvenlidir.
• Hangi vardiya gece sayılır? Postalar hâlinde çalışma yönetmeliğine göre, çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine denk gelen vardiya gece çalışmasıdır.

Molayı da hesaba katın: Kanun'un 68. maddesine göre 7,5 saate kadar süren işte en az yarım saat, 7,5 saati aşan işte en az bir saat ara dinlenme verilir. Ara dinlenme çalışma süresinden sayılmaz.

Vardiyayı iki saat kaydırmak (15.00 yerine 17.00'de başlatmak) onu gece çalışmasına çevirebilir. Bu yüzden bir vardiyanın gece sayılıp sayılmadığına saat aralığına bakarak karar verin, adına bakarak değil.

7,5 saati aşan gece çalışması için Yargıtay kararlarında, haftalık 45 saat dolmasa bile aşan kısmın fazla çalışma sayılması gerektiği görüşü ağır basıyor. Ücretin nasıl hesaplanacağını fazla mesai yazımızda anlattık; kendi durumunuzu müşavirinizle netleştirin.

Gece vardiyası hangi güne yazılır?

Kanunda "gece vardiyası şu güne yazılır" diye bir hüküm yoktur; bu bir kayıt düzeni sorusudur. En sağlıklı kural, vardiyayı başladığı güne yazmaktır. Pazartesi 22.00'de başlayan vardiya, salı sabahı bitse de pazartesinin vardiyasıdır. Böylece tek vardiya tek satırda görünür ve plandaki vardiyayla karşılaştırılabilir. Devamsızlık ve geç kalma da doğru güne düşer.

Bu kuralın iki istisnası, takvim gününe bakan her sistemde hata üretir:

• Erken gelen: Gece 00.00'da başlayan vardiyaya 23.50'de giren kişi, aslında ertesi günün vardiyasına gelmiştir. Takvime göre sayılırsa bir gün "plansız çalıştı", ertesi gün "gelmedi" görünür.
• Gece yarısından sonra dönen: Moladan ya da kısa bir çıkıştan 01.30'da dönen kişinin ikinci girişi, bir önceki gecenin vardiyasına aittir. Yeni bir günün ilk girişi sayılırsa vardiya ikiye bölünür.

İzin günü gece vardiyasında nasıl sayılır?

Kanun'un 46. maddesi, yedi günlük bir dönem içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme (hafta tatili) verilmesini ister. Gece vardiyasında hata en çok burada yapılır. Örnek: Ayşe'nin vardiyası 22.00–06.00, izin günü pazar.

• Doğru: Cumartesi 22.00'de başlayan vardiya pazar 06.00'da biter. Pazar 22.00'de başlayacak vardiya, pazarın vardiyası olduğu için çalışılmaz. Sonraki vardiya pazartesi 22.00'dedir. Ayşe pazar 06.00'dan pazartesi 22.00'ye kadar 40 saat dinlenir.
• Hatalı: Pazar 22.00 vardiyası "pazartesiye geçen vardiya" sayılır ve Ayşe pazar akşamı işe çağrılır. Bu durumda dinlenmesi pazar 06.00'dan pazar 22.00'ye, yani 16 saat olur. Takvimde pazar boş görünür ama 24 saatlik kesintisiz dinlenme verilmemiştir.

"Başladığı güne yazma" kuralını izin gününe de aynı şekilde uygularsanız bu karışıklık hiç oluşmaz.

Gündüzden geceye geçerken 11 saat kuralı

Gece ve gündüz vardiyalarının nöbetleşe çalıştığı işlerde, bir hafta gece çalışan işçi sonraki hafta gündüze alınır. İki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir. Vardiyası değişen işçi, kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer vardiyada çalıştırılamaz.

Örnek: Mehmet perşembe gecesi 22.00–06.00 çalıştı ve gündüz vardiyasına geçecek. Cuma 08.00'deki gündüz vardiyasına yazılırsa yalnızca 2 saat dinlenmiş olur. Cuma sabahı 06.00'da çıkan biri en erken cuma 17.00'de yeniden başlayabilir. Vardiya değişimini hafta başına koymak bu sorunu kendiliğinden çözer.

Sürekli gece çalışan ekipleriniz varsa (örneğin yalnız gece nöbeti tutan bir güvenlik görevlisi) nöbetleşme kuralını müşavirinizle ayrıca konuşun. Ayrıca 18 yaşını doldurmamış çalışanlar 20.00–06.00 arasındaki vardiyalarda çalıştırılamaz. Kadın çalışanların gece vardiyası koşulları da ayrı bir yönetmelikle düzenlenir.

29 Ekim gecesi: bayram saat kaçta başlar?

2429 sayılı Kanun'a göre Cumhuriyet Bayramı 28 Ekim saat 13.00'te başlar ve 29 Ekim boyunca sürer. Gece vardiyası açısından üç gece birbirinden farklıdır:

Kanun'un 44. maddesine göre, sözleşmede hüküm yoksa ulusal bayram ve genel tatilde çalışmak için işçinin onayı gerekir. Bu günlerin ücreti 47. maddeye göre ödenir. Bayrama kısmen taşan bir vardiyanın nasıl ücretleneceğini, saat mi gün mü esas alınacağını müşavirinizle önceden netleştirin. Vardiyayı başladığı güne yazan bir puantajda 29 Ekim 22.00 vardiyasının tamamı 29 Ekim'e düşer. Saat saat ayırmanız gerekiyorsa kaydın giriş ve çıkış saatleri elinizde olmalı.

Gece vardiyası için puantaj kontrol listesi

• Vardiyalar başladığı güne yazılıyor mu?
• Gece sayılan vardiyalarda çalışma 7,5 saati aşıyor mu? Aşıyorsa işiniz istisna kapsamında mı ve yazılı onay var mı?
• İzin günü olan çalışan, izin gününün gecesinde çağrılmış mı?
• Vardiya değişiminde 11 saat dinlenme var mı?
• Bayram ve genel tatile taşan saatler ayrı görünüyor mu?
• Çıkışı unutulan gece var mı? Sabaha kadar açık kalan kayıt, ay sonunda en çok vakit alan düzeltmedir.

Puantajın genel yapısını ve sütunlarını puantaj cetveli yazımızda anlattık.

Manageon'da gece vardiyası

Manageon Personel ve Mesai modülünde şubeye Gündüz ve Gece vardiyaları tanımlanır, kişiye ileri tarihli plan atanabilir (örneğin "gelecek pazartesiden itibaren gece"). Gece yarısını geçen vardiya puantajda başladığı güne yazılır. Yukarıdaki iki istisna da kendiliğinden tanınır: 00.00 vardiyasına erken gelen kişi ertesi günün vardiyasına, gece yarısından sonra moladan dönen kişi bir önceki gecenin vardiyasına sayılır.

• İzin günü kişiye özeldir. Vardiya planından ayrı tanımlanır; o gün çalışılırsa puantajda "İzin Gününde Çalıştı" olarak görünür.
• Tatiller takvime kendiliğinden eklenir. Resmî tatiller ve dinî bayramlar, arife ve 28 Ekim yarım günleri dahil, otomatik gelir. Tatilde çalışılan süre ayrı sütunda görünür.
• Unutulan çıkış gizlenmez. Çıkışı unutulan kayıt, vardiya bitiminden 6 saat sonra kapanır ve o gün süre kazandırmaz. Puantajda kırmızı "Çıkış Unutuldu" satırı olarak görünür, düzeltilene kadar PDF'te uyarı yazar.

Manageon ücret hesaplamaz; süreyi doğru güne ve doğru sütuna yazar, PDF ve Excel olarak müşavirinize hazır verir. Mesaide ilk ay ücretsiz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için mali müşavirinize ya da bir iş hukuku avukatına danışın.

Kaynaklar: 4857 sayılı İş Kanunu (madde 44, 46, 47, 68, 69); Postalar Hâlinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (madde 5, 7, 8, 9); 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun (madde 1).